<
Giacomo Puccini
Tosca
>





poprzednia realizacja:


15 października 2004



23 lutego 2019, sobota, 19:00-22:00 (Sala Moniuszki).


Opera w trzech aktach

Libretto: Luigi Illica, Giuseppe Giacosa wg sztuki Victoriena Sardou
Prapremiera: Teatro Costanzi, Rzym - 14 stycznia 1900
Premiera poprzedniej realizacji: 15 października 2004
Premiera obecnej realizacji: 23 lutego 2019
Oryginalna włoska wersja językowa z polskimi napisami


Dyrygent: Paolo Arrivabeni
Reżyseria: Barbara Wysocka
Przygotowanie chóru: Mirosław Janowski

Scenografia: Barbara Hanicka
Kostiumy: Julia Kornacka
Choreografia: Jacek Przybyłowicz
Reżyseria świateł: Marc Heinz
Projekcje video: Lea Mattausch, Artur Sienicki


Tosca   -
Cavaradossi   -
Scarpia   -
Zakrystian   -
Spoletta   -
Sciarrone   -
Pastuszek   -
Karina Skrzeszewska, Ewa Vesin
Mickael Spadaccini
Krzysztof Szumański, Mikołaj Zalasiński
Marek Gasztecki
Mateusz Zajdel
Adam Kruszewski
Joanna Kedzior
Chór i Orkiestra Teatru Wielkiego - Opery Narodowej
recenzje

STRESZCZENIE

Miejsce i czas akcji: Rzym, czerwiec 1800 roku.

AKT I

Do rzymskiego kościoła Św. Andrzeja wpada więzień zbiegły z Zamku Świętego Anioła. To Cesare Angelotti, były konsul Rzeczypospolitej, uwięziony i skazany na śmierć za udział w spisku przeciwko tyranii rządzącej krajem. W tym właśnie kościele jego siostra, hrabina Attavanti, pozostawiła klucz do bocznej kaplicy i prze­branie mające dopomóc Angelottiemu w ucieczce. Pojawia się młody malarz, Mario Cavaradossi, by pracować nad rozpoczętym już obrazem Marii Magda­leny. Serce młodego artysty wypełnia radość tworzenia i radość szczęśliwej miłości do słynnej śpiewaczki Toski, a dwa te uczucia splatają się razem w dziwnąi piękną harmonię (aria Recondita armonia). W artyście malującym obraz Marii Magdaleny z radością poznaje Angelotti swego przyjaciela; ufając, że z jego pomocą zdoła ujść prześladowcom, Mario nie waha się - oddaje Angelottiemu swój koszyk z żywnością i obiecuje do­pomóc mu w ucieczce. W tym właśnie momencie przybywa do kościoła ukochana Cavaradossiego, Floria Tosca. Zamknięte drzwi od kaplicy i dobiegające spoza nich głosy budzą w jej sercu podejrzenia, że Mario ją zdradza. Malarz jednak czułymi słowami uspokaja kochankę (duet Ah! que gli occhi) i aby nie wyjawić przed nią tajemnicy zbiegłego więźnia, pod pozorem pilnej pracy wyprawia ją z kościoła. Odgłos armatniego strzału zwiastuje, że w Zamku Św. Anioła spostrzeżono już ucieczkę Angelottiego. Nie ma czasu do stracenia - Cavaradossi postanawia ukryć przyjaciela w swojej willi za miastem i obydwaj bocznym wyjściem wymykają się z kościoła. Tuż po ich wyjściu pojawia się mnich - zakrystian z wieścią, że zagrażająca staremu porządkowi rzeczy rewolucyjna armia Napoleona została pokonana przez Austriaków pod Marengo i w związku z tym odbędzie się niebawem uroczyste nabożeństwo dziękczynne. Do kościoła przybywa groźny prefekt rzymskiej policji, baron Scarpia, w pościgu za zbiegłym więźniem. Spostrzega pusty koszyk na żywność, otwarte boczne wejście do kaplicy, a ponadto dziwne podobieństwo rozpoczętego obrazu Marii Magdaleny do postaci rzymskiej arystokratki - hrabiny Attavanti oraz wachlarz z herbami hrabiny, porzucony widocznie w pośpiechu. .Wskazując te szczegóły Tosce, która tymczasem ponownie pojawiła się w kościele, Scarpia liczy, że w ten sposób obudzi jej zazdrość. Nie zawodzi się w swych przewidywaniach: śpiewaczka nie wie, że hrabina Attavanti jest siostrą zbiegłego Angelottiego i że to ona właśnie ułatwiła mu ucieczkę z więzienia, nie wie też, że Mario nadał swej świętej rysy damy odwie­dzającej codziennie kościół, nie znając nawet jej nazwiska. W porywie zazdrości i obrażonej dumy śpieszy do mieszkania malarza - nie przeczuwa, że tuż za nią podążają zbirowie Scarpii. Prefekt policji nie posiada się z radości. Oto los dał mu w ręce broń, dzięki której być może uda się odnieść aż dwa zwycięstwa: pochwycić więźnia i ...zdobyć Toskę, o której względy od dawna bezskutecznie zabiegał. Rozpoczyna się uroczyste nabożeństwo. Kościół napełnia się tłumem wiernych, a na tle ich śpiewu Scarpia w dalszym ciągu snuje swe okrutne plany (monolog Tre sbirri, una carozza).

AKT II

W swym mieszkaniu w Pałacu Farnese zasiada Scarpia do wieczerzy. Z dalszych sal dobiegają dźwięki gawota; to królowa wydaje uroczyste przyjęcie, które Tosca uświetnić ma swoim śpiewem. Agent policyjny­Spoletta donosi, że nie udało się odnaleźć zbiega w willi Cavaradossiego, lecz za to aresztowano samego malarza. Podczas wstępnego przesłuchania Mario ener­gicznie zaprzecza, jakoby wiedział coś o miejscu ukrycia Angelottiego. Scarpia każe zatem poddać go torturom w obecności zawezwanej uprzednio Toski i doprowadza do tego, że nieszczęśliwa kobieta, słysząc jęki męczonego kochanka, zdradza kryjówkę zbiegłego więźnia. Tortury przerwano, jednak Mario, słysząc że Tosca wydała tajemnicę Angelottiego, z pogardą odtrąca ją od siebie. Żandarm Sciarrone wbiega z wieś­cią, że poprzednie informacje były fałszywe: to właśnie Napoleon rozgromił Austriaków. Słysząc to Cavaradossi, mimo że z trudem może ustać na nogach po przebytych cierpieniach, zrywa się i intonuje płomienny hymn na cześć wolności - tym samym wydaje na siebie wyrok śmierci. Teraz rozpoczyna się między Scarpiem a Toską targ o życie. Śpiewaczka gotowa jest zapłacić każdą sumę - nie tego jednak żąda Scarpia. W zamian za uwolnienie malarza, Tosca musi być całkowicie uległa jego żądaniom. Za oknem słychać werble plutonu egzekucyjnego. Zrozpaczona, nieludzko udręczona Tosca zgadza się wreszcie na wszystkie warunki, byle ratować ukochanego (aria Vissi d'arte - Żyłam sztuką). Scarpia wy­jaśnia jej, że ze względu na potrzebę zachowania tajemnicy egzekucja musi się odbyć, odbędzie się jednak tylko pozornie; w obecności śpiewaczki wydaje baron Spoletcie odpowiednie polecenie, dodając jednak znacząco: podobnie jak było z hrabią Palmieri. Tosca żąda jeszcze glejtu dla dwóch osób na opuszczenie granicy Rzymu. Scarpia spełnia żądanie, kiedy jednak zbliża się do Toski, chcąc ją objąć, ta wiedziona rozpaczą i nienawiścią, przebija go pochwyconym z zastawionego stołu nożem. Ze stygnących palców Scarpii wyrywa upragniony glejt i śpieszy do więzienia, by oczekiwać uwolnionego kochanka.

AKT III

Noc blednie - z oddali dobiega tęskna pieśń pastuszka, dźwięki dzwonów porannych zwiastują świt. Cavaradossi zostaje wyprowadzony z celi na dziedziniec Zamku Św. Anioła - niebawem ma nastąpić egzeku­cja. Nieszczęśliwy skazaniec blaga więziennego dozorcęo ostatnią łaskę - by mógł napisać krótki list. Dozorca, wiedziony litością, wyraża zgodę i przyrzeka list doręczyć. Raz jeszcze staje przed oczami skazańca całe piękno jego młodego i szczęśliwego życia, i słodki obraz ukochanej Toski (aria E lucevan le stelle). Ale oto nieoczekiwanie pojawia się w więzieniu sama Tosca, zwiastując ukochanemu rychłe ocalenie. Radośnie wi­tają teraz oboje blask jutrzenki, jako symbol bliskiej już wolności i szczęścia. Żartobliwie poucza Tosca kochanka, jak się ma zachować w czasie fałszywej egzekucji, jak upaść udając martwego (duet Ah! franchigia... O dolci mani). Zbliża się pluton egzekucyjny, pada salwa. Gdy żołnierze odchodzą, Tosca wzywa Maria, by powstał i uchodził wraz z nią. Niestety, Scarpia nawet po śmierci oszukał Toskę. Egzekucja Cavaradossiego, która według jego zapewnień miała być fałszywa, okazała się ...prawdziwa. Na szalejącą z bólu i rozpaczy śpiewaczkę rzuca się straż, odkryto bowiem zabójstwo Scarpii. Lecz Tosca wyrywa się i z murów Zamku Św. Anioła rzuca się w przepaść.



"W polu miłosnym chęć samobójstwa pojawia się często: wywołuje ją cokolwiek" – pisał Roland Barthes. W Tosce samobójstwo popełnia ta, która kochała, gdy już wie, że zabiła oprawcę, ale nie ocaliła ukochanego. Podwójna śmierć to finał miłości uwikłanej w tryby polityki. Śpiewaczka i malarz, miłość i zbrodnia – ten mroczny klasyk o zakochanej kobiecie, która angażuje się w niebezpieczną grę z władzą, nie przestaje budzić wielkich emocji. Od swojej premiery w rzymskim Teatro Constanzi w 1900 roku nęci kolejnych reżyserów. Kim okaże się dzisiaj heroina gotowa targować się ze śmiercią o życie ukochanego? Kogo w niej usłyszy Barbara Wysocka – reżyserka, która w 2009 roku podbiła publiczność swoim brawurowym wystawieniem Zagłady domu Usherów wyróżnionym Paszportem "Polityki"? Czekając w napięciu na nieuchronną śmierć Toski, zderzymy się ze szczątkami świata, który porusza swoją aktualnością.